header

Menu

Menu / Site-Map

Nieuw op de site

Pas op Facebook!


Windows vs Linux?


Onze uitjes



Zoeken



Contact

Tips voor de 12 Volt installatie

Regelmatig lees en hoor je dat er - helaas - weer eens een camper is afgebrand. Laatstelijk nog op 13 juni 2018 in Temse (B).

"Op de parking van het Frans Boelplein aan De Zaat is woensdagavond 13 juni 2018 een mobilhome verwoest door een brand. Het vuur was rond 19.45 uur ontstaan, vermoedelijk door een kortsluiting. De eigenaars hebben eerst nog geprobeerd om de brand zelf te blussen met poederblussers, maar dat lukte niet meer", zegt Bob De Ryck, brandweerkapitein van Temse. "Daarna zijn wij ter plaatse gekomen." De hulpdiensten hadden de brand snel onder controle. Er raakt niemand gewond, maar de kampeer-wagen brandde volledig uit. Een mobilhome die naast de brandende wagen stond, liep lichte brandschade op. "


Veel mensen denken dat de 12V gelijk-stroomvoorziening in de camper ongevaarlijk is, omdat de spanning (12V) nu eenmaal laag is. Dat is niet juist. één van de belangrijkste elementen in elk 12Volt systeem is dat de apparaten , in tegenstelling tot het 230 V systeem, niet galvanisch gescheiden zijn. Er kunnen enorme massastromen gaan lopen die alles kunnen vernietigen, ook de camper!  Welke kracht accu's kunnen hebben lees je maandelijks in de krant, wanneer weer eens een smartphone is "ontploft". Kijk hier voor een filmpje met een exploderende laptop lithium accu. Als je daarbij bedenkt dat de spanning van een Lion-accu in die smartphone 5 V is en het maximale vermogen van die accu 2,5Ah, dan kun je je misschien voorstellen waartoe een 12V accu met 100 Ah vermogen in staat is;  de kracht van die huishoud-accu  in jouw camper is immers  ruim 100 maal groter dan de smartphone-accu.

1. Eerst stroom er af!

Voordat je aan het werk gaat, koppel je eerst de stroomvoorziening af. Heb je een zonnepaneel dat via het solar-laadapparaat aan de accu gekoppeld is, dan koppel je eerst het zonnepaneel los en dan pas de accu. Doe je het andersom dan raakt de besturing van jouw solar-laadapparaat in de war!
Bij het afkoppelen van de accu haal je eerst de - pool los en pas daarna de + pool. Mocht je per ongeluk met het loshalen van de + pool het chassis raken dan krijg je in ieder geval géén kortsluiting. Je zal niet de eerste zijn wiens steeksleutel door kortsluiting aan het chassis gelast wordt en de accu kun je daarna dan onmiddellijk vervangen.

2. Zorg voor een goede verdeling van de 12 Volt gebruikers

Je hebt heel veel kabels in jouw camper lopen naar alle verbruikers toe: verlichting (meestal onderscheiden in links en rechts), 12 Volt contactdozen, koelkast, ontsteking voor boiler, verwarming en gasfornuis-pitten, waterpomp, trapje etc. etc. En al die verbruikers behoren gezekerd te zijn. Het meest handige is om voor dat verdeelstation een verdeelinstallatie te kopen in de vorm van een Elektroblok. De bekendste firma die dat maakt is het Duitse Schaudt; dan heb je bovendien Duitse degelijkheid in huis. Op die manier houdt je het overzichtelijk. Als je zelf de 12 V installatie aanlegt is de EBL 208S heel handig: dit elektroblok heeft kabelschoentjes als aansluiting in plaats van 6-12 delige stekkerblokken. Klik op de afbeelding voor een vergroting. 
Het voordeel is bovendien dat deze elektrobloks zijn voorzien van een 18 A laadapparaat voor jouw accu, zodat je deze tevens niet meer hoeft aan te schaffen.

Pas op: Heb je een zogenaamde AGM-accu dan is er maar één Schaudt Elektroblok daarvoor geschikt: de EBL119AGM. Deze heeft helaas geen aansluiting met kabelschoentjes maar met meervoudige stekkers.
Heb je een LiFePO4-accu, dan zul je een apart laadapparaat moeten kopen. Zelf ben ik van het gebruik van Lithium-accu's in campers geen voorstander omdat deze accu's inherent onveilig zijn. Zie hiervoor mijn pagina over accu's "Lood, Gel, AGM of LiFePO4".


Als je zulk een verdeelstation van Schaudt koopt en installeert, dan zul je zien dat de aansluitingen naar jouw accu zelf tot een minimum beperkt blijven! Eigenlijk loopt er dan maar een enkele kabel naar de polen van de accu: die van het EBL en daarnaast nog hooguit twee andere, namelijk die van het eventueel aanwezige solar-laadapparaat (hoewel je die ook op het EBL kunt aansluiten) en de eventueel aanwezige Cyrix (of vergelijkbaar scheidingsrelais; zie hiervoor mijn pagina "Benut de dynamo voor 100%").

3. Houdt de aansluitingen overzichtelijk en netjes

Maak van jouw aansluitingen geen spaghetti van aansluitdraden, daar krijg je spijt van! Als er in de loop van de tijd sommige apparaten niet meer werken door bijvoorbeeld corrosie van de aansluiting en je moet een fout opsporen dan is het heel lastig als je jezelf door een wirwar van draden heen moet worstelen. Je ziet ook wel eens dat mensen in de loop van de tijd allerlei nieuwe draden trekken voor nieuwe aansluitingen en die vervolgens op de accupool proberen vast te maken.
Gebruik daarvoor zogenaamde strips: metalen staafjes die voorzien zijn van bevestigingspunten om daar kabelogen (zie hieronder) aan de verbinden. Zo blijft het geheel overzichtelijk en maak je veilige aansluitingen.


Ziehier een goed verzorgde opstelling met gescheiden strips, nette aansluitingen en afgeschermde verdeelblokken.

4. Gebruik uitsluitend kabelogen van de juiste diameter en aansluiting

Voor de aansluiting op de accu maken we uitsluitend gebruik van kabelogen. Kabelogen hebben twee diameters: ééntje waar de kabel in moet en ééntje van het oog die je op een boutje schroeft. Beide ogen moeten de juiste afmeting hebben: je kunt een kabel van 4 mm² niet goed bevestigen in een kabeloog, bestemd voor 8 mmm² kabel (dat lijkt logisch, maar toch proberen sommige mensen bij gebrek aan de juiste maat in hun gereedschapskist!). Maar nog erger: een kabeloog voor een M10-bout bevestigen op een M6-bout. Deze aansluiting wordt gegarandeerd heet wegens een slechte verbinding!!!
Daarnaast zijn er twee typen kabelogen: één om te solderen (open aan beide zijden!) en één om te krimpen (dicht aan de oogzijde). Tot  6 mm² kabeldikte kun je de kabelogen nog bevestigen met de huis-tuin-en-keuken krimptang; voor grotere kabeldikte's moet je al een professionele krimptang in huis hebben of de kabels door een speciaalzaak (autobedrijf bijvoorbeeld) op maat laten maken.

5. Gebruik kabels van de juiste diameter en kleur.

Gebruik om te beginnen gekleurde (rood, roze, blauw, geel e.d.) kabels voor de plus en zwarte kabels voor de massa (en label de plus-kabels; zie punt 8). Dat houdt het lekker overzichtelijk. Gebruik daarnaast kabels van de juiste diameter. Voor de diameter van de kabel zijn twee dingen heel belangrijk: de lengte van de kabel en de hoeveelheid Ampere's die er door heen gaan. Hoe langer de kabel en/of hoe meer Ampere's, des te dikker wordt de kabel.
Je kunt het aantal amperes dat door de kabel moet gaan berekenen. Tel het vermogen van de verbruikers die aan de kabel hangen bij elkaar op (bijvoorbeeld 4 Ledlampjes van 1,5 Watt = 6 Watt en een aansluiting voor de TV van 35 Watt, samen dus 41 Watt). Deel dat door 12 en je hebt de maximale stroomsterkte in Ampere, in ons voorbeeld dus 41/12 = 3,45 A.

De diameter kun je berekenen aan de hand van deze formule:

kabeldiameter (in mm²) = (2 x lengte kabel x aantal Ampere x 0, 0175) / (max. toelaatbaar spanningsverlies in V)

Voor het toelaatbaar maximale spanningsverlies wordt meestal 5% genomen en dat is bij 12V dus 0,6 V. Wil je minder spanningsverlies: dat kan, maar dan wordt de kabel dus dikker. Vervolgens rond je de gevonden  waarde naar boven af tot één van de standaardmaten  1,5 , 2,5 , 4 , 6 , 10, 16, 25, 35 en 50. Nog hoger zul je nooit nodig hebben of je hebt iets fout gedaan in de berekening.

Stel dat de totale lengte van de kabel vanaf het EBL (of de accu, als je geen EBL hebt) nu 5 meter bedraagt, dan wordt de berekende kabeldiameter (2 x 5 x 3,45 x 0,0175)/0,6 = 1,006 mm². We gaan dan dus voor de standaard diameter van 1,5 mm²

Niet zo schokkend zoals je ziet. Bij dergelijke kleine verbruikers loopt de diameter ook niet zo op, maar wat te denken van de volgende: Je wilt ook jouw Senseo (1500 Watt) in de camper gebruiker. Helaas is die niet geschikt om op 12V gelijkspanning te werken, maar moet hij aan de 230 V wisselspanning. Om dat te kunnen realiseren koop je een pure sinus omvormer (noodzakelijk voor de Senseo) van 2000 Watt. Nu wil je deze omvormer aansluiten op jouw accu met een kabel van ongeveer 1 meter lang. Hoe zwaar moeten de kabels nu zijn? Bij 1500 Watt gaat er dus 1500/12 = 125 A door het kabeltje.Even rekenen: diameter = (2 x 1 x 125 x 0,0175)/0,6 = 7,29 mm² en dan wordt het al de standaardwaarde van 10 mm², een waarde waarbij je zonder professioneel gereedschap het kabeloog er al niet aan krijgt. En bedenk dat voor elke meter langer de waarde verdubbelt!

6. Gebruik de juiste lasmiddelen

Soms ontkom je er niet aan om kabels te moeten doorverbinden. Gebruik daarvoor de juiste middelen. Ik heb al van alles gezien: gesoldeerde verbindingen, kabelschoentjes, amp-verbindingen etc. Dat kan allemaal goed zijn als het goed bevestigd en verbonden wordt. Heel makkelijk is de Wago-lasklem. Via de oranje hendel op de lasklem ontstaat zonder veel moeite een betrouwbare verbinding van zowel flexibele- als stugge aders. Draad strippen. Klepje open draadje erin en dicht. De klem is geschikt voor verschillende diameters tot 4 mm² en tot max 16 A. De lasklem is beschikbaar in een 2-, 3- en 5-polige uitvoering, dit maakt de WAGO lasklem perfect als alternatief voor de kroonsteen (nooit gebruiken!) of de ouderwetse lasdop. Onmisbaar voor iedere klusser of professionele installateur.
 


7. Gebruik de juiste zekering

Het lijkt zo logisch, maar toch doen de meeste hobby-isten het fout. Ze zekeren het apparaat af (bijvoorbeeld de 12V TV van 35 Watt = 3 A), maar wat je eigenlijk moet afzekeren is de kabeldikte!! Als het goed is heeft het apparaat zelf een (glas)zekering, dus daar hoef je niet voor te zorgen. Je voert nu nogmaals een berekening uit om de maximale zekering te bepalen waarmee de kabel moet worden afgezekerd. En als je meer dan één kabel moet zekeren, doe dat dan met een zekeringenhouder (zie foto) in plaats van allemaal aparte kabelzekeringen. Hierboven had je de lengte al bepaald  en aan de hand van de door te voeren stroomsterkte kwam je op één van de standaard-diameters. Deze lengte en standaarddiameter voer je in de volgende formule in:

Amperes (zekering)=(0,6 x standaard diameter)/(2 x lengte kabel x 0,0175)

Nu neem je als zekering daarvoor de dichtst bijzijnde lagere standaardwaarden uit de reeks: 1, 2, 3, 4, 5, 7,5 , 10, 15, 20, 25, 30 ,40, 50, 80, 100, 125, 150, 175, 200 .....
Nu weet je in ieder geval zeker dat de zekering het eerder zal begeven dan de kabel en daarmee wordt een brand voorkomen.

Laten we hier ook even onze boven aangehaalde omvormer voor de Senseo als voorbeeld nemen. De standaarddiameter van de kabel werd dus 10 mm² en de lengte van 1 meter. De zekering bedraagt dan (0,6 x 10)/(2 x 1 x 0,0175) = 171,4 A. De dichtstbij zijnde lagere standaardwaarde is dan 150 A. Omdat we weten dat de omvormer maximaal 125 A vraagt mag je ook op die lagere waarde afzekeren, dan blijft de kabel zeker altijd heel.


8. Wat als je meer kabels op de accu-pool wil bevestigen?

Als je dat wilt kun je meerdere kabels aan de accu-pool bevestigen. Gebruik daarvoor niet dat ene bevestigingspunt dat op jouw pool zit, maar koop zogenaamd marine-polen; daarmee kun je verantwoord nog een paar kabels meerr op de pool aansluiten. En als drie aansluitingen niet voldoende zijn, neem dan een strip waar je meerder aansluitingen op kunt maken (tot wel 56 per meter!).
 


9. Hang labeltjes aan de kabel zodat je weet waar ze voor dienen

Als het goed is heb je er al voor gezorgd dat er geen spaghetti-kluwen bij jouw verdeelblok ligt. Van de kabels die vanaf het EBL lopen is eenvoudig vast te stellen waar ze voor dienen aan de hand van die EBL-aansluiting. Heb je zo'n blok, dan hoef je die kabels niet te labelen. Heb je meerdere kabels op jouw accu bevestigd, dan is het wel handig als je die in ieder geval van een labeltje voorziet, zodat je in geval van een storing wat makkelijker kunt zoeken.

10. Bundel de kabels op een juiste wijze!

Ja en als je dan de boel na bouwt zoals op het demo bord van ""De Wit in Schijndel" en nog een paar andere kampeerwinkels, dan gaat het alsnog fout, want daar hebben ze netjes alle kabeltjes bij elkaar in één bundeltje gedaan! Zo zie je maar: zelfs professionals geven niet altijd het goede voorbeeld. Je ziet op dat voorbeeldbord dat de kabels netjes gebundeld worden met een ty-rap, maar dat daarbij alle kabels bij elkaar zitten, dus zowel de plus-kabels als de massa-kabels. En als je extra pech hebt gebeurt dat ook nog eens vóór de zekering. Nou, dat is echt vragen om moeilijkheden: als nu de kabels om de één of andere reden doorschuren (alles beweegt immers in een camper) krijg je absoluut kortsluiting en gaan stromen vloeien, afhankelijk van het soort en de grootte van der accu, van 800 A tot wel 1500 A en dan gaan al jouw kabels vóór de zekering licht geven!
Daarom: Bundel de kabels vóór de zekering alleen per soort: plus bij plus en min bij min en houdt die bundels absoluut apart. Vóór de zekering mogen plus en min NOOIT samengebundeld worden.

laatstelijk gewijzigd: 7 december 2018
Pagina gemaakt met Bluegriffon onder Linux Mint


<terug naar Top>